Gęś tylko od święta czy może złamiemy schemat?
O gęsi przypominamy sobie tradycyjnie, jak co roku na świętego Marcina. Tylko czy wiemy, jaka gęś trafia na nasz stół? Sama nazwa na etykiecie to jednak trochę mało, warto zapytać o rasę, paszę i o to, czy za słowami „wolny wybieg” rzeczywiście stoi łąka. Arkadiusz Onasch z gdańskiej restauracji Winne Grono przygląda się gęsinie bez kulinarnego zadęcia, za to z charakterem. Pisze o wyborze hodowcy, smaku i lokalności, dla której czasem świadomie rezygnuje się z części opłacalności. Bo dobra kuchnia zaczyna się na długo przed rozgrzaniem patelni.
W ciągu doby 80 tys. odsłon uzyskał filmik, na którym z prezesem naszego stowarzyszenia Mirosławem Kurkiem rozbieramy i gotujemy gęś.
To znaczy, że co najmniej na św. Marcina gęsina budzi zainteresowanie. W dawnym zaborze pruskim króluje ona też na stołach na Pomorzu, w Wielkopolsce i na Kujawach.
Z wielkim szacunkiem odnoszą się do niej Niemcy. Polska gęś jest tam symbolem wysokiej jakości mięsa. Są głównym importerem, a ceny gęsi z wolnego wybiegu wynoszą nawet 40 euro za kilogram. Niemiec, jak kupuje, to płacze i płaci, bo wie, co dobre.
Gęś jest królewskim ptakiem. Spośród ptaków hodowlanych jest najmniej zmieniona przez hodowlę i zachowała cechy dziczyzny. Gęsina jest dość jędrna, wymagająca umiejętności kulinarnych, ale przede wszystkim zdrowa, o ile jest hodowana w sposób naturalny, a nie pędzona sztucznie jak kurczak do gazetki dyskontu.

Gęś „sklepowa” rośnie do 15 tygodni, wolny wybieg to od siedmiu miesięcy hodowli. Dlatego gęsina pasiona na łące jest co najmniej dwa razy droższa, po wielokroć smaczniejsza, soczystsza, lepiej pachnie, a jej mięso ma większe walory prozdrowotne. Jest lepszy stosunek kwasów omega-3 do omega-6. Wyższa jest zawartość kwasu oleinowego (tego samego, który mamy w oliwie extra virgin). Witaminy A, D, E, żelazo hemowe i cynk to już tylko bonus. Badania na ten temat udostępnia Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy.
Gęsi smalec to cud. Nie dość, że jest aromatyczny, pięknie pachnie, można nim smarować zawiasy i piersi chorych na płuca, to w odróżnieniu od oliw można na nim smażyć - ma wysoką temperaturę dymienia. Schabowy na gęsim smalcu nie ma sobie równych.
Gęś taką najlepiej kupić u sprawdzonego hodowcy. Zdarza się, że mały rolnik też karmi sztuczydłami, ziemniakami z parnika i trzyma w zamknięciu. Wychodzi to duże, tłuste i dobre na pasztet. Naturalny, żółtawy kolor można uzyskać dodawanym do paszy karotenem czy kukurydzą. Warto sprawdzić, czy gęsi rzeczywiście korzystają z łąki, a wybieg nie jest klepiskiem. Z mojego doświadczenia nie ma też większego znaczenia, czy przed ubojem tuczona jest owsem (słynna polska gęś owsiana), czy jęczmieniem.
Świadomość, że taki to surowiec nawet bardziej wartościowy niż dziczyzna, niech nam zawsze towarzyszy. W smaku gęsina jest wyraźniejsza niż kaczka, mniej słodka oraz znacznie aromatyczniejsza. Na stole i na talerzu dobrze się zestawia z dodatkami z nutą słodyczy.

W restauracji Winne Grono w Gdańsku kontraktuję u hodowcy gęsi rasy kartuskiej. Jednodniowe pisklęta kupuję w instytucie pod Kórnikiem (przy okazji - jeżeli tam traficie, pytajcie o lody magnoliowe przy pałacu, bo mnie wyrwały z butów i rzuciły na ziemię). Zależy mi na tym, żeby moje produkty były do cna związane z Pomorzem, więc mam nieekonomiczną (bo 10-20% drobniejszą) rasę - ale lokalną.
Na podobną opiekę wciąż czekają w Kórniku rasy: suwalska, rypińska, kielecka, podkarpacka, lubelska czy zatorska. Być może to dobry pomysł dla małych przetwórców mięs czy gastronomów, aby wyróżnić się z tłumu czerpaniem z własnego terroir? Jako jeden z pierwszych w to wszedłem i nie żałuję.


Dla tych, którzy nie wiedzą, jak sobie poradzić z obróbką termiczną, podaję przepis na naszą pomorską gęś, która jest unikatowa, bo surowa.
Składniki:
gęś (tusza),
majeranek,
czosnek - dwie duże główki,
cząber,
sól,
pieprz.
Oddzielić mięso od kości (resztę przeznaczyć na rosół, tłuszcz podskórny przetopić i schować), wyciąć na kuprze gruczoł kuprowy i wyrzucić.
Mięso zmielić na grubym sicie, potem na drobnym sicie czosnek i ścinki, włącznie ze skórami.
Dodać garść albo i dwie otartego majeranku, dużą szczyptę cząbru, sporo pieprzu i sól do smaku. Podawać na pieczywie.
Czas przyrządzania: 15-30 minut.
Smacznego!
Arkadiusz Onasch
